بدانشجويان « 1 » ، همگى زمينه را براى علمى شدن و ترقى آن زبان آماده و مساعد ساخته است . مآخذ و قراين متعدد اثبات مىكند كه نامه‌نگاريها و اين نوع مناظرات و مجالس در آن اعصار رواجى داشته و از آن جمله است : مجالس شبانهء اميران سامانى در ماه رمضان براى مناظره در حضور امير كه در آن پادشاه خود سخن آغاز ميكرد و مسأله‌اى مىپرسيد و سپس ديگران در آن باب سخن ميگفتند « 2 » . مجلس مناظرهء امير ابو احمد خلف بن احمد بن محمّد صفّارى ( متوفّى بسال 399 هجرى ) « 3 » . مناظراتى كه شبهاى آدينه در مجلس امير علاء الدوله كاكويه ميان دانشمندان صورت ميگرفت « 4 » . 5 - تاريخ تأليف كتاب در هيچ موضع از كتاب قراضهء طبيعيات بتاريخ تأليف كتاب اشارتى

--> ( 1 ) - « جاحظ گويد كه موسى بن سيّار الأسوارى در پارسى چنان دست داشت كه در عربى و چون در مجلس درس مىنشست و آيتى از قرآن برمىخواند بجانب راست متوجه شده آن آيه را به عربى تفسير ميكرد آنگاه رو به سمت چپ كه پارسى زبانان نشسته بودند كرده و بپارسى در بيان آن آيه مىپرداخت و چنان در ادب هر دو زبان تسلط داشت كه هر يك را با كمال فصاحت ادا و بيان ميكرد . » ( كتاب بيان جاحظ ج 1 ص 196 ، نقل از مقالهء مارگو ليوث ترجمهء مرحوم رشيد ياسمى در امثال و حكم علامه دهخدا ج 3 ص 1674 - 1675 ) . ( 2 ) - بشارى مقدسى ، احسن التقاسيم ص 339 . ( 3 ) - رش : تاريخ سيستان ص 342 و نيز ص 325 : مجلس مناظره در بست سيستان ؛ نامهء دانشوران ج 2 ص 724 ببعد : مجلس علم ابو جعفر بانويه . ( 4 ) - رش : سرگذشت ابن سينا ( طبع نگارنده ) ص 64 س 11 - 13 .